Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Tedavisi Nasıl Olur?

Zehra Altınkese
0 Yorum

Anne baba olarak çocuğunuzdaki aşırı ve düşünmeden hareket etme, isteklerini erteleyememe, duygularını kontrol edememe, söz dinlememe ya da dikkat sorunları gibi problemleri fark ettiniz ve bir Çocuk ve Ergen Psikiyatristine başvurdunuz. Hekim değerlendirmesini yaptıktan sonra çocuğunuza Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı koydu. Peki tanı konulduktan sonra neler yapılacak? DEHB tedavisi hangi aşamalardan oluşacak? Anne baba olarak bu problem ile mücadelede siz neler yapabilirsiniz?  DEHB’yi anlattığım diğer iki yazımın devamı niteliğinde olan bu yazımda DEHB tedavisine dair soruların yanıtlarını bulacaksınız.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisi nasıl olur?

DEHB tedavisini oluşturan ilk aşama ilaç  tedavisidir. Hekimin uygun gördüğü ilaç kullanılarak tedavi yolculuğuna çıkılır. İlacın kullanım süresini, istenilen değişimlerin oluşması için uygun ortamı yaratan bir fırsat olarak değerlendirebiliriz. Bu süre içinde çocuk daha dikkatli olmakta, hareket ve dürtülerini kontrol edebilmektedir. İlaçlar çocuğu öğrenmeye daha hazır hale getirerek, kendini idare edebilmeyi başarabilmesi için uygun zemini hazırlamaktadır.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ilaçsız tedavi edilebilir mi ?

İlaç dışındaki hiçbir yöntem çocukta eksik olan fren sisteminin çalışmasını sağlamamaktadır. Çocuğa nasıl davranması gerektiği terapiler, telkinler, ödüllerle öğretilebilir; fakat fren sisteminin çalışmadığı bir çocuk yine de kendini durduramayacak ve yapmaması gereken şeyleri yapmaya devam edecektir. Bu durumu bir örnekle açıklamak istiyorum:

Çocuğunuz iyi bir sürücü olmak için yıllarca eğitim alıyor ve ucunda büyük ödül olan bir yarışmaya katılmak istiyor; aldığı eğitimlerin meyvesini toplamak, kendisini kanıtlamak için çalışıyor. Yarış zamanı bir arabaya biniyor ve arabanın frenlerinin tutmadığını görüyor. Çocuğunuz ne kadar iyi sürücü olursa olsun, bu yarışı kazanabilir mi? Arabanın frensiz oluşu kaza yapma olasılığını her daim canlı tutmaz mı? Doğru ve dozunda kullanılan ilaçlar, çocuğunuzun çıktığı hayat yolunda kontrolü elinde tutmasına yardımcı olurken, almış olduğu eğitimde onun kendisini kazalardan maksimum ölçüde korumasını sağlayacaktır.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisinin amacı nedir?

DEHB tedavisindeki ikinci aşama olan tedavi hedefimiz; problem ile savaşmak değildir. Gürül gürül akan bir nehrin önüne set çektiğinizi düşünmenizi istiyorum sizden. Son derece şiddetle akan bu nehir, önüne çekilen set ile durdurulabilir mi? Durdurulamaz değil mi? Zaten doğru olan durdurmak değil, nehri destekleyerek, ona yön vererek akmaya devam etmesini sağlamaktır.  Çocuğun dürtüsellik ve hareketliliği de önüne çıkan engelleri aşıp giden, sadece yönlendirmeyle doğru şekilde akmasına yardımcı olabileceğimiz bir nehir gibidir. O halde hedefimiz, nehrin gürül gürül aktığını kabul ederek, onun doğru yönde akmasına devam etmesini sağlamak olmalıdır. Bu da ancak DEHB’nin varlığını kabullenerek; mutlu, verimli, doyurucu bir yaşam sürmenin yollarını keşfetmekle mümkün olacaktır.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuğa nasıl davranılmalı?

DEHB tedavisinin üçüncü aşaması olan ve anne baba olarak yapabileceklerinizin ilkini oluşturan adım “Özel Zaman Uygulaması”dır. Özel Zaman Uygulaması anne ya da babanın çocukla 20-30 dakika boyunca baş başa oyun oynaması ya da etkinlik yapmasıdır. Çocuğun yaşı ne olursa olsun, özel zaman uygulamasında amaç; anne babanın çocuğu eleştirmeden, yönlendirmeden, kontrol etmeye çalışmadan birlikte keyifli zaman geçirmesidir.

Tedavinin diğer bir aşaması ise, “İstenmeyen Davranışları Gözardı Etmek”tir. Göz ardı etmek en etkili disiplin yöntemlerinden biridir. DEHB olan çocuklar, erişkinlerin ilgi ve dikkatlerine diğer çocuklardan daha fazla gereksinim duyarlar. Bu nedenle yüksek sesle gülmek, uygun olmayan kelimeler söylemek, beklenmeyen hareketler yapmak gibi çeşitli yöntemlerle sürekli dikkat çekmeye çalışırlar. Bu durum karşısında çevredeki kişilerin söylenmesi, yapma demesi hatta kızıp bağırması çocuk için yine de ilgi görmek anlamına gelir. Bu nedenle çocuğun dikkat çekmek amacıyla yaptığı düşünülen olumsuz davranışlarını azaltmanın en etkili yollarından birisi, davranışı görmezden gelmektir. Başkalarına vurma, can acıtma, yalan söyleme, çalma gibi davranışların görmezden gelmek için uygun davranışlar olmadığı unutulmamalıdır.

Tedavinin diğer aşaması, üç adımda istenilen durumun gerçekleşmesini sağlayan 1-2-3 kuralıdır.

  1. adımda çocuğa kuralın ne olduğu bildirilir, “Evde top ile oynanmaz, gürültü oluyor.”
  2. adımda kurala uymazsa ne olacağı bildirilir, “Top ile oynamaya devam edersen topu kaldıracağım.”
  3. adımda çocuk söyleneni yapmıyorsa, bildirilen şey uygulanır, “Top kaldırılır.”

Topun kaldırılmasının ardından çocuğun ısrarlarına boyun eğmemek çok önemlidir. Çocuk her on ısrarından birinde bile istediğini elde ederse, bu durumdan öğreneceği şey “yeterince ısrar edersem isteklerimi elde edebilirim” olacaktır. Bu nedenle anne baba tutarlı olmaya gayret etmeli, bir davranışta bulunmadan ve “hayır” demeden önce iyice düşünmeli ve hayır dediği konuda çocuk ısrar etsede sonra “evet”e dönmemelidir.

Tedavinin son ve en önemli aşaması ise “Umudu Kaybetmemektir”. DEHB bir aileyi güçten düşürebilir, iniş çıkışlarıyla herkesi tüketebilir. Umut, DEHB tedavisinin bir köşe taşıdır. İşlerin en kötü gittiği zamanlarda bile vazgeçmemek için umudu hep bir yerlerde saklamak gerekir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu konusunun son basamağı olan “DEHB Tedavisi” başlığında, önceki iki yazımda bahsettiğim teorik bilgiye çözüm odaklı bir yaklaşım sunmayı amaçladım. Tedavi planında önemli bulduğum noktaları kısaca açıkladım. Umarım, DEHB hakkında bilinmeyen noktalara ışık tutmayı ve farkındalık kazanma yolunda sağlam adımlarla yürümeyi başarabilmişizdir.

Umudun kalbinizin en güzel köşesinde saklanıp, yağmurdan sonra ortaya çıkan gökkuşağı gibi ruhunuza huzur vermesi dileğimle…

KAYNAKÇA

  • Sürücü, Ö. (2018). DEHB Anne Baba-Öğretmen El Kitabı. Ankara: Bilgi Yayınevi.
  • Mackenzie, R. J. (2014). Çocuğunuza Sınır Koyma. İstanbul: Yakamoz Kitap
  • Abalı, O. (2015). Hiperaktivite ve Dikkat Eksikliği. İstanbul: Adeda Yayıncılık.
0 Yorum

Bu yazılar ilginizi çekebilir!

Yorum Yaz