Çocuklarda Okula Adaptasyon Süreci

Zehra Altınkese
0 Yorum

Siz de çocuğu ilk defa okula başlayan ve okulların açılmasıyla birlikte çocuğunuzun okula uyum sağlayıp sağlayamayacağına ilişkin kaygı duyan ebeveynlerden misiniz? O halde ebeveynliğinizin yeni bir sınavını vereceğiniz bu sürece hoş geldiniz 🙂

Bu sürecin beraberinde gelen “Çocuğum okula alışabilecek mi?“,”İlk gün bizi bırakabilecek mi?”, “Sınıfta oturup dersini dinleyebilecek mi?”, “Öğretmen ve arkadaşlarına uyum sağlayabilecek mi?” şeklindeki üzerini kapatmak istediğiniz sorular, aslında çok doğal endişelerdir. 🙂 Endişe duymak hiç şüphesiz ebeveynliğin bir parçası ama bu süreci gözünüzde o kadar da büyütmeyin, sizde çocuğunuzu okula alıştırabilecek davranışlar sergileyerek onun yeni duruma kolaylıkla uyum sağlamasına ön ayak olabilirsiniz. Nasıl mı derseniz, hemen anlatmaya başlayalım 🙂

Okula yeni başlayan bir çocuk neler hisseder?

Söz ettiğim davranış ve durumlara değinmeden önce çocukların düşünce ve hislerinden bahsedelim biraz. “Çocuklar okula başlayacaklarında ne düşünürler?”,  “Hangi durumlardan emin olmaya ihtiyaç duyarlar?” sorularının yanıtlarını bir nebze olsun biliyor olmak, onların bu süreci çok daha kolay atlatmalarını sağlayacak ilk adımdır.

Bir çocuk için okul, çok sayıda çocukla karşılaşma zorunluluğu olan, uyulması gereken kurallarının yanında başarılması gereken öğrenim görevleriyle dolu, daha önce hemen hemen hiç kimseyi tanımadığı yepyeni bir sosyal çevredir. Bu sosyal çevre çocuk için tamamen yeni ve alışılmadık bir durumdur. Çocuk ister anaokuluna, ister ilkokula başlayacak olsun, okul deneyimini ilk kez yaşayacak; evinden, anne ve babasından ilk kez ayrılacaktır. Bulunacağı sosyal ortamda tek başına var olmaya çalışacaktır. Uyum göstermesi gereken süreç, onun bu zamana kadar yaşadığı durumlardan farklılık göstereceğinden çocuk anlaşılmaya ve rahatlatılmaya gereksinim duyar.

Okula yeni başlayan bir çocuk kaygı duyar mı?

Çocuk okula başlama sürecinde, “Ya gidip de dönemezsem, ya dönüp de bulamazsam.” şeklinde bilinmeyenin yarattığı bir kaygı yaşar. Bu sebeple üç durumdan emin olma ihtiyacı hisseder. Karşımıza çıkan ilk durum: “Anne-babamı kaybetmeyeceğim.” inancıdır. Çocuk anne babayı eve gittiğinde ya da onu okuldan almaya geldiklerinde bulabileceğine güvenmelidir. Anne baba çocuğa “Okula gidiyorsun; ama döneceksin. Bizi kaybetmeyeceksin. Biz seni gelip alacağız.”mesajını net bir şekilde verebilmeli ve bu mesaja çocuğu inandırabilmelidir.

İkinci durum, “Döndüğümde evimi bıraktığım gibi bulabileceğim.” düşüncesinin çocuğa yerleşebilmesidir. Anne ve babanın çocuğu bu konudaki mesajı, “Bak okuldan döndün ve her şey aynı, sen gittiğinde değişen hiçbir şey yok, her şey bıraktığın gibi.” şeklinde olmalıdır.

Son durum ise çocuğun “Okul güvenli bir yerdir.” inancını taşımasıdır. Çocuk uzun saatler geçireceği yerin güvenli bir mekan olduğuna inanmalıdır. Okulun bahçesinde dolaşma, koridorunda gezme gibi okula adapte etme çalışmaları okulun güvenli bir yer olduğunu çocuğa hissettirebilmek için uygun yöntemlerdir.

Okula yeni başlayan bir çocuğa nasıl davranılmalı? Anne-Babalar çocuğu okula adapte edebilmek için neler yapmalı?

  • Çocuk okula başlamadan önce bağımsız hareket etme konusunda teşvik edilmelidir. Aile çocuğun bireyselleşmesine izin verebilmeli, çocuk ailenin olmadığı ortamlarda da yabancılara karşı kendisini ifade edebilmelidir.
  • Çocuğun kendisiyle alakalı sorumlulukları kendisinin yapması sağlanmalıdır. Okul çağına erişmiş çocuğun ayakkabılarını giyip çıkarabiliyor, kendi başına yemek yiyebiliyor, tuvalet ihtiyacını tek başına giderebiliyor olması gerekmektedir. Bunların çocuk tarafından yapılabiliyor olması, çocuğun okulda kendini rahat hissetmesini sağlayacağından okula uyumunu arttıracaktır.
  • Ebeveyn hiçbir şekilde, “Bir daha böyle yaparsan çeker giderim, annesiz/babasız kal da değerimi bil, beni çok üzersen ölürüm”, gibi korkutmalar yapmamalıdır. Bu davranışlar çocukta terk edilme kaygısı oluşturacağından “anne-babamı kaybetmeyeceğim” temel inancı zarar görecektir. Çocuğa “Her ne olursa olsun senin yanındayız, seni çok seviyoruz,” mesajının verilmesi çok önemlidir.
  • Okul başlamadan önce çocukla birlikte okul gezilebilir ve öğretmeniyle tanışılabilir. Çocuğa okul ile ilgili bilgi verilebilir. Okul hazırlığı ve alışverişi birlikte yapılarak çocuğa seçim şansı sunulabilir. Böylelikle çocuğun hem kaygı düzeyi düşmüş, hem de çocuk tatlı bir heyecan yaşanmış olur.
  • Çocuk okula gitmeme konusunda pazarlık yapmaya kalkıyorsa, ebeveynler okula gidilmesi konusunda net ve kesin bir tavır ortaya koymalıdır. Okula gidilmesi gerektiği, bunun bir tercih meselesi olmadığı sakin ve açık bir biçimde çocuğa anlatılmalıdır. Ebeveynler çocukta “Zorlarsam okula gitmem ve evde kalırım” gibi bir düşünceye neden olabilecek tutarsız davranışlardan kaçınmalıdır.

Çocuğumda okul fobisi olabilir mi?

Ebeveynlerin tüm bu tutum ve davranışlarına rağmen, çocuk okula gitme korkusunu ve direncini sözel olarak ifade edebilir. Hatta bu durumu çoğunlukla mide bulantısı, karın ağrısı, baş ağrısı, uyku sorunları gibi bedensel şikayetler de takip edebilir. Sabah okula gitme hazırlığının başladığı saatlerde duyulan bu yakınmalar, “peki o zaman, bugün okula gitme” dediğinizde birden kendiliğinden geçebilir. Bu durumun 3 hafta boyunca devam etmesi halinde “Okul Fobisi” tanısının var olabileceği akla getirilmeli, okulun rehberlik servisi ile iletişime geçilerek vakit kaybetmeden çözüm planı oluşturulmalıdır.

Özetle, okulun ilk günü bazı çocuklar oldukça sakin ve güvenli görünürken, bazı çocuklar gözyaşları ile anne-babalarını bırakmak istemezler. Okula uyum olarak adlandırdığımız bu durum çocuktan çocuğa farklılık gösterebildiği gibi, ebeveynleri de kaygılandıran bir durum halini alabilir. Bu süreçte çocukların yaşadıkları kaygının sebebini anlayarak hem çocuğunuza hem kendinize yardımcı olabilir, çocuklarınızı okula gerektiği gibi hazırlayarak uyum süreçlerinin kısa sürmesini sağlayabilirsiniz. Bu durumda çocuk okula heyecan ve umut dolu beklentilerle gidecek, başardığını hissederek başarı umudunu kalbinde taşıyacaktır. 🙂

Mutlu bir okul dönemi geçirebilmeniz dileğiyle,

Sevgilerimle.

0 Yorum

Bu yazılar ilginizi çekebilir!

Yorum Yaz