Çocuklarda Demir Eksikliği Anemisi Nedir?

Aysel Karaca Ünlü
0 Yorum

Anemi nedir?

Anemi (kansızlık), eritrosit (kırmızı kan hücresi) sayısı veya hemoglobin (eritrositlerin içindeki oksijen taşıyan protein)
düzeyinin normal değerlerin altında olmasıdır. Anemi sebep değil, bir sonuçtur. Vücutta olması gereken maddelerin eksikliğinde karşımıza çıkar.

Demir eksikliği anemiye neden olur mu?

Anemi yapan bu eksikliklerden bir tanesi de demir eksikliğidir. Özellikle 6-24 aylar arasındaki bebek ve çocuklar başta olmak üzere, tüm yaş gruplarında en sık rastlanan anemi çeşidi demir eksikliği anemisidir.

Demirin insan vücudundaki önemi nedir? Demir eksikliğinde görülen sorunlar nelerdir?

Demir, insan vücudunda oksijen taşınmasında, protein sentezlenmesinde, enzimlerin çalışmasında ve yapımında çok
önemli rolü olan bir elementtir. Demir eksikliğinde sadece anemi görülmez özellikle sinir sistemi işlevlerinde de bozukluklar ortaya çıkar. Demirin çocuklarda zeka gelişimini etkilemedeki rolü düşünüldüğünde ise özellikle erken yaş dönemlerinde demirin eksik olmaması çok önemlidir.

Anne sütü demir eksikliği yapar mı? Bebeklere demir takviyesi gerekli midir?

Annede kansızlık yoksa zamanında doğan sağlıklı bebeklerde yeterli demir deposu vardır ve ilk 6 ay anne sütü alan
bebeklerde demir eksikliği anemisi gelişmez. Altıncı aydan sonra demir eksikliği anemisinin meydana gelmesinin temel nedeni ise hızlı büyümeyle birlikte anne sütündeki demirin bebek için yetersiz kalmasıdır.

Bebeklere ne zaman demir takviyesi verilmelidir?

Yukarıda bahsettiğim nedenle, ülkemizde zamanında doğan bebeklere 4. Ayından itibaren günlük 1mg/kg demir desteği önerilmekte ve takviye damlalar ile yapılmaktadır. Düşük doğum ağırlıklı ve prematüre doğan bebeklere ise düşük demir depoları ve büyüme hızları nedeniyle 2.ayından itibaren demir desteğine başlanılmaktadır. Anne sütü alamayan bebeklerin ilk 12 ay boyunca demir destekli mamalarla beslenmesi önemlidir.

Demir eksikliği neden olur? Bebeklerde inek sütü tüketimi demir eksikliğine neden olur mu?

Demir eksikliğinin bir çok sebebi olabilir. Bu sebeplerin başında alım eksikliğinin ve vücuttaki gereksinimin artması
gelmektedir. Demir eksikliğinin oluşma nedenleri ile ilgili dikkat çekmek istediğim noktalara kısaca değinecek olursak;

  • Çocuklara 12. Aydan önce inek sütü verilmesi demir eksikliği riskini arttırırken günde 500ml’den fazla inek sütü içimi demir eksikliğinde büyük bir nedendir.
  • Ergenlik dönemine (12-18 yaş) baktığımızda ise hızlı büyümenin yanında özellikle genç kızlarda adet kanaması nedeniyle oluşan kan kaybı, vejeteryan beslenme, yetersiz besin alımı ve zayıflama rejimleri demir eksikliği oluşmasında önemli nedenlerdir.
  • Bunun dışında demir alımı iyi bile olsa mide bağırsak hastalıkları demir emilimini azaltıcı yönde etkileyerek eksiklik oluşturabilir.
  • Çocuklardaki bağırsak parazitleri demir eksikliğine neden olabilir. Yine sindirim sisteminden kaynaklanan gizli veya aşikar kan kayıpları demir eksikliğinde önemli bir faktördür.

Demir eksikliği anemisinin belirtileri nelerdir?

Demir eksikliği anemisi genellikle yavaş gelişir ya da belirtilerini hemen belli etmeyebilir. Belirti olarak huzursuzluk, iştahsızlık, baş ağrısı, baş dönmesi, solukluk ve hâlsizlik ilk olarak rastladıklarımızdır.

Süt çocuklarında yutma güçlüğü, ağlarken morarıp kalma (katılma nöbeti) ve gelişmelerinde duraklama, gerileme görülebilir. Ancak aneminin daha ileri düzeyde olduğu durumlarda çarpıntı, kalpte genişleme, kalpte üfürüm, bacaklarda ağrı, büyüme geriliği, toprak yeme, buz yeme, dudak köşelerinde yarıklar, mide asidinde azalma, iskelet kas sistemi kaynaklı ağrılar, tırnak ve saçlarda kolay kırılma, kaşık tırnak, düz ve parlak dil, çabuk yorulma ve enfeksiyonlara artmış yatkınlık görülür.

Ayrıca demir eksikliği, anemi olmasa da dikkat eksikliği, huzursuzluk, öğrenme güçlüğü gibi nörolojik ve zihinsel fonksiyonları etkilemektedir.

Kan tahlilinde demir eksikliği bulguları nelerdir?

Demir eksikliği olduğunda ilk önce depo demiri dediğimiz serum ferritini düşer. Daha sonra serum demiri azalır ve demir bağlama kapasitesi artar. Bu dönemde transferrin saturasyonu azalır, ancak anemi henüz gelişmemiştir. En son dönemde demir eksikliği belirgin hale gelir, artık anemi de vardır ve buna bağlı bulgular
ortaya çıkar. Demir eksikliği anemisinde eritrosit sayısı,hemoglobin, hematokrit değerleri düşüktür.

Demir eksikliği anemisi nasıl tedavi edilir?

Tedavide ağızdan alınacak damla veya şurup şeklinde demir içeren ilaçlar verilir. İlaçlar genellikle günde iki kez, aç karnına kullanılır. Demir ilaçları süt ve süt içeren gıdalarla birlikte verilmez. Süt verilecekse ilaçla aralarında en az 30 dakika zaman olmalıdır.

C vitamini içeren içecek ve yiyecekler demir emilimini artırır. Örneğin ilacın portakal suyu ile birlikte kullanımı demir emilimini arttırır. Emilimi arttırmak için ilaçların aç karnına alınması önerilir. Çoğu demir ilacı çocuklarda diş ve dili boyayabilir. Bu nedenle ilaç kullanımından hemen sonra ağız yıkaması ve diş fırçalanması çok önemlidir.

Demir hangi besinlerde bulunur?

Demir kırmızı et, balık, karaciğer, yumurta sarısı, mercimek-nohut gibi bakliyat, kuru üzüm, üzüm pekmezi, fasülye, yeşil bezelye ve fıstık ezmesinde bulunur. Ispanak gibi yeşil yapraklı sebzelerde fazla demir yoktur ve bitkisel yapısı nedeniyle içeriğindeki demirin emilimi de azdır. Sebze lifleri, kepek, çay, kahve ve süt demirle birlikte alınmamalıdır.

Demir ilaçları kabızlık yapar mı? Demir ilaçları nasıl kullanılmalıdır?

Demir ilacı kullanımı ile birlikte bazı çocuklarda kabızlık veya ishal, karın ağrısı ve midede yanma hissi gelişebilir. Eğer karın ağrısı varsa ilaç açken, akşam saatlerinde verilebilir. Midede yanma varsa ilaç tok karnına, yemekten en az yarım saat sonra kullanılabilir. İlacın kullanımı sırasında çocuğun dışkı renginin siyaha yakın koyulaşması normaldir.

Demir ilaçlarının düzenli ve yeterli süreyle kullanılmasının yanında hastanın demir içeriği zengin besinler tüketmesi son derece önemlidir. Demir ilaçlarının kas içine veya damardan iğne ile verilmesi şeklinde uygulanan tedavi ise sadece bazı özel durumlarda (bağırsak hastalıkları gibi) gereklidir. Çocuklarda ağır anemi nedeniyle kalp yetmezliği bulgularının ortaya çıkması durumunda damardan kan tranfüzyonu yapılabilir.

Demir eksikliği anemisi ne kadar sürede tedavi edilir?

Tedavi süresi yaklaşık üç aydır. İlk bir aylık tedaviden sonra hemoglobin değeri normal sınırlara ulaşmış olmalıdır. Hemoglobin değeri normal değere ulaştıysa demir ilacının dozu azaltılarak demir depolarını doldurmak amaçlı 6-8 hafta daha tedaviye devam edilir. Tedavi kesildikten üç ay sonra hasta yeniden anemi açısından değerlendirilmelidir.

 

0 Yorum

Bu yazılar ilginizi çekebilir!

Yorum Yaz