Çocuk Yararına Hükmedilen İştirak Nafakası Nedir?

Merve Nur Arabacı
0 Yorum

Merhaba sevgili Balkafa.com okurları,

Bir önceki yazımda da belirttiğim üzere; boşanma davaları ve sonuçları, Aile Hukuku içerisinde oldukça geniş bir yer tutmaktadır. Bu nedenle tek bir yazıda tüm konuları ele almak ve akıllara gelebilecek bütün soruları cevaplandırmak hukuken mümkün değildir. Bu nedenle sizler için boşanma hukukuna ilişkin konuları bölümlere ayırmış, ilk olarak velayet konusunda, sonrasında ise anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma davaları konusunda meslek hayatımda en çok karşılaştığım soruları sizler için tek tek yanıtlamıştım.

Bu yazımda ise boşanma davasının çocuklar üzerindeki sonuçlarından biri olan veya boşanma davasından sonra da ayrıca talep edilebilen iştirak nafakası üzerinde durmak ve merak edebileceğiniz hususlarda sizlerle bilgi paylaşımında bulunmak istiyorum. Zira boşanmak isteyen bir çok kimse ortak çocuğun maddi ihtiyaçlarını tek başına karşılayabilme konusunda endişe duymakta, boşandıktan sonra çocuğun ihtiyaçlarının nasıl ve kim tarafından karşılanacağını merak etmektedir.

Hukuk sistemimiz de boşandıktan sonra ortak çocuğun tüm bakım ve eğitim ihtiyaçlarını sadece çocuğa fiilen bakan tarafa yüklememektedir. Tam bu noktada iştirak nafakası; velâyet hakkı sahibi olmayan eşin, çocuğun bakılması ve eğitilmesi amacıyla yapılacak harcamalar için kullanılmak üzere maddi gücü oranında karşı tarafa yapması gereken katkı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Aşağıda öncelikle genel olarak nafaka kavramı ve türleri, sonrasında ise ayrıntılı bir şekilde iştirak nafakası hakkında soru-cevap yöntemi ile sizlere bilgiler vermeye çalıştım. Ancak bu hususlar dışında aklınıza takılan diğer tüm konularda da aşağıda yer alan iletişim bilgileri üzerinden benimle iletişime geçebilirsiniz.

Nafaka ne demektir?

Nafaka kelimesi dilimize Arapça’dan geçmiş olup Türkçede gider, harcama, bedel ve geçimlik anlamlarına gelmektedir. Hukuk sözlüğünde ise kanunda belirtilen durumlarda, genellikle maddi zorluk içerisinde olan kişiye kanunda belirtilen yükümlüler tarafından karşılanması gerekli yardım olarak tanımlanmıştır. Buna rağmen nafakanın Türk Medeni Kanununda herhangi bir tanımı bulunmamaktadır. Hukukçular tarafından ise boşanmanın taraflarından birinin diğer tarafa tedbiren
veya kararen, yoksulluk nedeniyle veya ortak çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak için yaptığı ödeme olarak tanımlanabilir.

Nafaka türleri nelerdir?

Türk hukukunda nafaka genel olarak bakım ve yardım nafakası olarak ikiye ayrılmaktadır.

Yardım Nafakası nedir?

Yardım nafakası, yardım edilmemesi halinde, kendi maddi durumu ile yaşamını sürdüremeyecek olan ana, baba, çocuk veya kardeşe verilen nafakadır. Yardım nafakasının amacı, aile bireylerini maddi imkansızlıklardan kurtarmaktır. Bu ahlaki ödev kanun koyucu tarafından Türk Medeni Kanunu madde 364, 365 ve 366’da düzenlenerek aynı zamanda hukuki bir yükümlülük haline getirilmiştir.

Yardım nafakasına hükmedilebilmesi için; nafaka isteyen kişinin nafaka ödenmemesi halinde ekonomik açıdan çok zor duruma düşeceğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda nafakanın amacı, nafaka talep eden kişinin her türlü ihtiyacının karşılanması değil, ihtiyaç içinde bulunan kişinin maddi imkansızlıklardan kurtarılmasıdır.

Bakım nafakası nedir?

Bakım nafakası kendi içerisinde tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası olarak üçe ayrılmaktadır. Bu ayrım eşlerin boşanıp boşanmadığı hususuna ve nafaka istenilen kimsenin kim olduğuna göre yapılmıştır.

Tedbir Nafakası Nedir?

Tedbir nafakası; ayrılık, boşanma veya evliliğin iptali davasının açılmasından kesinleşmesine kadar süren dönemde ya da evlilik devam ederken söz konusu olabilen nafaka türüdür. Boşanma kararının kesinleşmesine kadar ortak çocuk veya çocuklar için ödenmesine karar verilen nafaka da tedbir (önlem) nafakası olup, iştirak nafakası değildir.

Boşanma davası açmadan nafaka alınabilir mi?

Türk hukukunda, eşlerin birlikte yaşamaları nedeniyle eşlerden birinin şahsi, ekonomik durumu veya ailenin dirliği ciddi biçimde risk altında bulunuyorsa ayrı yaşama hakkına sahip olduğu kabul edilmiştir. Birlikte yaşamaya ara verilmesi hukuka uygun bir nedene dayanıyorsa, eşlerden birinin talebi ile hakim bir eşin diğer eşe yapacağı maddi katkıya, evin ve evde bulunan eşyaların kullanılmasına ve eşlerin sahip olduğu maddi varlıkların idare edilmesine ilişkin tedbirler alabilir.
Taraflar arasında boşanma davası varsa zaten kendisine dava yöneltilen taraf ayrı yaşama hakkını kazanmış demektir.

Şiddet uygulayan eşe koruma kararı çıkartılıp nafaka talebinde bulunulabilir mi?

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca hakimin koruma kararı ile birlikte; şiddet uygulayan eş, aynı zamanda ailenin maddi ihtiyaçlarını da karşılayan kişi ise, şiddete uğrayanın hayat standartlarını dikkate alarak tedbir nafakası ödenmesine karar verebilmektedir. Bu halde kararın bir örneği mahkeme tarafından nafaka alacaklısı veya yükümlüsünün yerleşim yeri müdürlüğüne kendiliğinden gönderilmekte ve işbu icra müdürlüğünce gerekli haciz işlemleri gerçekleştirilmektedir.

Yoksulluk Nafakası Nedir?

Yoksulluk nafakası boşanmanın sonuçlarından biri olup; boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek taraf, diğer taraftan kusurlu olmaması şartıyla, yaşamını sürdürmek için karşı taraftan ekonomik durumu elverdiğince süresiz olarak nafaka isteyebilmektedir. Yargıtay içtihatları uyarınca yoksul; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür gibi kişinin yaşamını sürdürebilmesi için gereken giderleri ödeyecek seviyede maddi gücü bulunmayanlar kimselerdir. Nafaka isteyen kişinin yoksul olup olmadığı hakim tarafından bu kriterler göz önünde bulundurularak değerlendirilecektir.

Yoksulluk nafakası ne zaman istenir?

Yoksulluk nafakası ya boşanma davası sırasında ya da boşanmanın kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmeden istenmelidir. Aksi halde boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmişse ve karşı taraf usulüne uygun biçimde zamanaşımı itirazında bulunursa nafaka davası reddedilecektir. Ancak mahkeme tarafından boşanma davası sonucu hükmedilmişse daha sonra bu nafakanın arttırılması talepli davayı açmak için bir yıllık süre şartı bulunmamaktadır.

Yoksulluk nafakası miktarını arttırıp azaltmak mümkün mü?

TMK m.176/4 uyarınca dava açıldığında tarafların ekonomik durumlarının farklılaşması ya da hakkaniyetin zorunlu kıldığı durumlarda yoksulluk nafakasının miktarının yükseltilmesi veya indirilmesi/kaldırılması yönünde hüküm kurulabilir. Uygulamada yoksulluk nafakasının artırılması davasında; nafaka ödenecek kişinin giderleri ile nafaka borçlusunun ekonomik gücünde, nafakanın belirlendiği zamana göre olağanüstü bir farklılık olmadığı takdirde; yoksulluk nafakasının TÜİK‟in yayınladığı ÜFE oranında yükseltilmesi esası benimsenmiştir.

İştirak nafakası nedir?

İştirak nafakası bugünkü yazımın konusunu oluşturan esas nafaka türüdür. Bu nafaka türü üzerinde ayrıntılı olarak durmak isteme nedenim ise ortak çocuğu ilgilendirmesidir. İştirak nafakası boşanmaya karar verilmesi veya tarafların ayrı yaşaması durumunda velayet hakkına sahip olmayan tarafın ortak çocuğun bakım ve eğitim harcamalarına katılma yükümlülüğünden kaynaklanmaktadır. (Velayet kavramı hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.)

Hukuk mevzuatında ise velâyet hakkı sahibi olmayan eşin, çocuğun bakılması ve eğitilmesi amacıyla yapılacak harcamalar için kullanılmak üzere gücü oranında velâyet hakkı kendisine verilen eşe yapması gereken katkı olarak tanımlanmaktadır. Kaldı ki iştirak kelimesi de ortak alma, katılma anlamına gelmektedir. İştirak nafakası kanundan doğan bir hak olup aylık olarak ödenmektedir. Hukuki niteliği gereği ise en erken boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren gündeme gelebilir.

Yetişkin (ergin) olan bir kimse iştirak nafakası talep edebilir mi?

Ergin olan kişinin de ihtiyaçlarının bulunması nedeniyle ana veya babasından istemde bulunabileceği nafakanın hukuki niteliği yardım nafakası olup, iştirak nafakası değildir.

Evlilik dışında doğan çocuklar için iştirak nafakası istenebilir mi?

Evlilik dışında doğan çocuğun velayeti anaya aittir. Velayeti anaya ait olan çocuk içinde, ana tarafından çocuğun babasından iştirak nafakası istenebilmektedir. Ancak bunun için çocuk ile ana arasında soybağının kurulmuş olması gerekir. Soybağı ise, tanıma, ana ile evlenme, mahkeme kararı ve evlat edinme yollarıyla kurulmaktadır.

İştirak nafakası çocuğun hangi giderlerini kapsamaktadır?

İştirak nafakası belirlenirken çocuğun;

  • Yiyecek giderleri
  • Giyecek giderleri
  • Barınma giderleri
  • Sağlık giderleri
  • Dinlenme giderleri (Tatil ve yolculuk gibi)
  • Eğitim-öğretim giderleri
  • Harçlık giderleri ve ulaşım giderlerinin her biri göz önünde bulundurulmalıdır.

İştirak nafakasının başlangıcı ne zamandır?

Boşanma davası ile birlikte iştirak nafakası talep ediliyorsa hakim boşanma kararı ile birlikte iştirak nafakasına karar verebilir. Ancak bu halde iştirak nafakası boşanma davasının kesinleştiği tarihten itibaren başlatılmaktadır. İştirak nafakası bağımsız bir dava ile istenmişse dava tarihinden itibaren geçerli olacaktır.

İştirak nafakası ne zaman sona erer?

  • Nafaka yükümlüsünün, alacaklısının veya çocuğun ölümü
  •  Çocuğun ergin olması
  • Çocuğun evlatlık verilmesi
  • İştirak nafakası talebinde bulunan kimsenin bu hakkından feragat etmesi hallerinde iştirak nafakası sona ermektedir.

İştirak nafakasının miktarı nedir?

İştirak nafakasının miktarı her davada hakim tarafından takdir yetkisi kullanılarak belirlenir. Bu kapsamda çocuğun kaç yaşında olduğu, eğitiminin devam edip etmediği, belirlenecek nafaka miktarı ile çocuğa hangi imkânların sunulabileceği, çocuğun genel giderleri ile ana babanın ekonomik güçleri de dikkate alınmaktadır.

Kendisine velayet hakkı verilmeyen eş çalışamayacak durumdaysa ve başkaca bir ekonomik gücü yoksa iştirak nafakası ödemesine karar verilmez. Nitekim Yargıtay da kendisi yoksul olan tarafın nafaka ile sorumlu olmayacağı görüşündedir. Tabiki çalışmasına engel bir durum bulunmadığı halde keyfi olarak çalışmayan taraf nafaka ödemekten kurtulamayacaktır. Hâkim istem halinde hükmedeceği iştirak nafakası miktarının tarafların sosyal durumlarını ve maddi güçlerini gözeterek
daha sonraki yıllarda hangi oranda artırılacağı hususunda da hüküm kurmalıdır. Uygulamada genel olarak ÜFE oranında artışa karar verilmektedir.

İştirak nafakası nasıl ödenir?

Bu nafaka dönemsel olarak her ay peşin olarak ödenmektedir. Kural olarak Türk Lirası olarak hükmedilir.

İştirak nafakasının artırılması veya azaltılması / kaldırılması mümkün mü?

İştirak nafakası; ortak çocuğun bakım ve eğitim giderlerinde ve/veya ana ve babanın sosyal ve ekonomik durumunda değişiklik gerçekleşmesi veya nafakanın miktarının yeniden belirlenmesi veya kaldırılmasını gerektiren başka bir değişikliğin gerçekleşmesi durumunda arttırılabilir/azaltılabilir veya kaldırılabilir. Hem nafaka alacaklısı hemde nafaka borçlusu bu konuda dava açarak talep de bulunabilir.

Anlaşmalı boşanma protokolü ile iştirak nafakası verilmeyeceği kararlaştırılmışsa sonradan nafaka talep edilebilir mi?

Anlaşmalı boşanma protokolünde iştirak nafakası verilmemesi kararlaştırılmış, protokol hâkim tarafından onaylanmış ve boşanma kararı kesinleşmiş olsa da, daha sonradan iştirak nafakası istenebilir.

İştirak davasında davacı kimdir?

Ortak çocuğa fiilen bakan taraf bu davanın davacısıdır. Küçüğe fiilen bakan kişi velayet hakkına sahip olmasa bile bu davayı açabilir. Aynı şekilde velayet hakkına sahip olup küçüğe fiilen bakmayan kişi iştirak nafakası talep edemez.

İştirak nafakasında davalı kimdir?

İştirak nafakasının davalını çocuğa fiilen bakmayan ana veya babadır. Yukarıda da değindiğim üzere önemli olan husus çocuğa fiilen bakma olgusu olup velayetin kimde bulunduğunun bir önemi bulunmamaktadır.

İştirak nafakası davasında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?

İştirak nafakası istemli davaya bakmakla görevli mahkeme Aile Mahkemeleridir. Ancak o yerde aile mahkemesi bulunmuyorsa bu dava aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemelerinde görülmelidir.

İştirak nafakası boşanma davası ile birlikte istenecekse eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önceki son altı aylık süreçte birlikte oturdukları yer mahkemesi davayı görmekte yetkilidir. Boşanma davasından sonra bağımsız olarak açılan nafaka davalarında ise nafaka isteminde bulunanın veya davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkili mahkeme olacaktır.

İştirak nafakasına karar verilmesine rağmen ödenmezse ne yapılabilir?

İştirak nafakasının ödenmesi iki şekilde gerçekleşebilir. İlki alacaklı tarafın kendi rızası ile düzenli olarak ödeme yapmasıdır. Ancak nafaka borçlusu bazen tüm sözlü talep ve çabalara rağmen ödeme yapmayabilmektedir. Bu halde iştirak alacaklısı, nafaka kararını icraya koyma hakkına sahiptir.

Öte yandan nafaka borcunu ödemeyen kişi, nafaka alacaklısının şikayeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi ile cezalandırılabilir. Hapis uygulanmaya başlandıktan sonra nafaka ödenirse borçlu tahliye edilmektedir.

İştirak nafakası davasında harç ve vekâlet ücreti ne kadardır?

Yargılama harcı, devletin gerçekleştirdiği yargı faaliyeti nedeniyle yapılan giderlerin bir kısmının mahkeme hizmetinden yararlananlardan makbuz karşılığı alınan paradır. İştirak nafakası talebiyle dava açılırken de mahkeme tarafından dosyaya yatırılması gerekli bir kısım harç bulunmaktadır. Bu harçlar peşin olarak ödenmek zorunda olup ödenmemesi halinde dava açılamamaktadır. Harcın miktarı ise davanın boşanma davası ile birlikte açılıp açılmamasına, talebe göre değişebilmektedir.
Harç ve vekâlet ücreti konusunda ayrıntılı bilgi için benimle iletişime geçebilirsiniz.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere..

0 Yorum

Bu yazılar ilginizi çekebilir!

Yorum Yaz